Sanayi Devrimi ve Ekonomik Refah 2

Yazımızın ilk bölümünde İngiltere’de sanayi devriminin öncüsü konumunda olan pamuklu tekstil sanayinin gelişiminden bahsetmiştik. Bu bölümde ise konumuz Amerika’daki çelik sanayi olacak. Çelik, geniş endüstriyel kullanımı sayesinde bütün Amerikan sanayi kollarında ve ülke ekonomisinde ciddi bir patlama gerçekleştirdi. Birleşik Devletler’in, tüm dünyaya hükmeden bir süper güç olmasının altında çelik yatıyor denilebilir.

Sanayi Devrimi ve Ekonomik Refah 2

Pamuklu dokumada gerçekleşen atılımın nedeni 1770 – 1800 yılları arasında yaşanan teknolojik gelişmelerdi. Çelikte de benzer bir durum var. 1856 yılında Henry Bessemer isimli İngiliz çelik üreticisi, çelik imalatında devrim yaratacak bir metot keşfetti. Erimiş demire oksijen üflenmesiyle çelik üretilen Bessemer yöntemi, çok büyük miktarlarda ve kaliteli üretim yapmayı mümkün kıldı. Bu yöntem her ne kadar İngiltere’de keşfedilse de hak ettiği değeri Amerika’da buldu. Eski bir demiryolları çalışanı olan Andrew Carnegie, Britanya’ya yaptığı ziyarette bu yöntemin, demir – çelik alanında bir devrim yaratacağını fark etti. Carnegie, ülkesine döndükten sonra, 1874 yılında, Bessemer metoduyla üretim yapan tesisini kurdu ve birkaç yıl içerisinde dünyanın sayılı zenginleri arasına girdi. Çelik önderliğindeki ağır sanayi devriminin İngiltere’de değil, Amerika’da gerçekleşmiş olması tarihin seyri açısından pek beklenen bir durum değildir. Ekonomi tarihçisi Christopher Freeman, bu duruma Amerika’nın sahip olduğu şu iki özelliğin neden olduğunu söylüyor;

  • Arazi, madenler ve ormanlar şeklindeki doğal kaynakların bolluğu.
  • Özellikle madencilik, birincil kaynakları işleme ve imalat sanayilerinin üretim, pazarlama ve finansmanında, ölçek ekonomilerinden yararlanmaya olanak sağlayan olağanüstü büyük ve homojen bir Amerikan iç piyasasının varlığı.

Andrew Carnegie, ilerde United Steel ismini alacak fabrikasını 1874 yılında kurduktan sonra Amerika’da çelik kullanımı kısa süre içerisinde patlama yaşadı ve çeliğin alternatifi olan ham demiri tahtından indirdi. Aşağıdaki grafik, 1860 ve 1930 yılları arasında, çelik ve ham demir kullanım yüzdelerini karşılaştırmalı olarak gösteriyor.

Sanayi Devrimi ve Ekonomik Refah 2
Kaynak: Yenilik İktisadı

Amerikan çelik üreticilerinin ucuz ve yoğun üretimi, ufak çaplı yerel üretimler hariç, hemen hemen tüm dünyayı çelik bakımından Amerikanlara muhtaç etti. Düşen maliyetler sonucunda bütün Amerika demiryolu ile döşendi. Gelişmiş tren ağı sayesinde ham madde ve ürün ülkenin her bir köşesine kolaylıkla taşınabildi. Bu durum Amerikan sanayisinin sürdürebilir olmasını sağladı.

Sanayi Devrimi ve Ekonomik Refah 2
Amerika’da Yıllara Göre Çelik Ray Fiyatı. Kaynak: Yenilik İktisadı


Çeliğin Diğer Sanayilere Etkisi

Çeliğin, Amerika’nın diğer sanayilerinin kalkınmasında ve toplumsal refahın artmasında önemli bir rol sahibi olduğunu söylemiştik. Bu duruma birkaç örnek verelim;

  • 1868 yılında, Robert Mushet, karbon çeliğine vanadyum ve tungsten katarak elmas uç gibi kesici/delici aletlerin yapımını mümkün kıldı.
  • Fredrick Taylor modern işletmeciliğin kuramı sayılan “bilimsel iş yönetimi” teorisini, Midvale Çelik şirketinde yönetici olduğu sıralarda oluşturdu.
  • Çelik eritebilmek için Siemens tarafından 1878 yılında ilk defa elektrikli eritme fırını üretildi.
  • 1890’lı yıllarda, Hadfields firması tarafından, yüksek sürtünme direncine sahip manganez çeliği üretildi. Panama Kanalı’nı kazabilmek için sürtünmeye karşı dirençli çeliğe ihtiyaç vardı ve kazıcı kepçelerin dişleri manganez çeliğinden üretildi.
  • Konserve kabı olarak çelik şeritlerin kullanılmaya başlanması hazır gıda sektöründe patlama yaşanmasına neden oldu. Ordu tayınları konserve olarak verilmeye başlandı.
  • Bisiklet sektörünün tüm dünyaya yayılması da ucuz çelik sayesinde olmuştur.
  • 1883 yılında inşaatlarda çelik ilk defa kullanılmaya başladı. Gökdelenlerin yapımı mümkün hale geldi.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu girin!
Lütfen isminizi girin